U bent eigenaar van een woning die u vóór uw huwelijk hebt gekocht en wilt dat uw partner de helft ervan bezit. De voor de hand liggende gedachte is dan vaak een schenking. Maar dat is niet de enige mogelijkheid en ook niet altijd de meest geschikte. Afhankelijk van uw huwelijksvermogensstelsel kan een eenvoudige wijziging van uw huwelijkse voorwaarden volstaan om uw partner te beschermen, zonder een onverdeeldheid te creëren of dezelfde kosten met zich mee te brengen.
Wijziging van het huwelijksvermogensstelsel of schenking: twee heel verschillende benaderingen
Wanneer een echtgenoot een privégoed bezit (dat vóór het huwelijk is verworven of is geërfd), zijn er twee belangrijke manieren om de helft ervan aan de partner over te dragen. De eerste is een schenking tussen echtgenoten, waarbij rechtstreeks een aandeel in het goed wordt overgedragen. De tweede is een wijziging van het huwelijksvermogensstelsel, waardoor de regels voor het echtpaar veranderen en het goed tot de gemeenschap kan gaan behoren.
Het verschil zit in de structuur. Bij een schenking wordt het goed in onverdeeldheid gehouden: elke echtgenoot bezit een aandeel, maar voor belangrijke beslissingen (verkoop, ingrijpende verbouwingen) is toestemming van beiden nodig. Bij een scheiding maakt die onverdeeldheid de zaken ingewikkelder.
Bij een overgang naar algehele gemeenschap wordt het goed onderdeel van het gemeenschappelijke vermogen. Er is geen afzonderlijk aandeel per echtgenoot: het vermogen behoort toe aan het echtpaar. Bij het overlijden van de eerste echtgenoot kan de langstlevende dankzij een verblijvingsbeding het volledige vermogen verkrijgen, zonder dat het verdeeld hoeft te worden. Dit is een ruimere vorm van bescherming van de langstlevende echtgenoot dan een gewone schenking.
Voordat u de helft van een onroerend goed aan uw partner schenkt, is het dus verstandig om deze twee mogelijkheden met een notaris te vergelijken.
Schenking van onroerend goed tussen echtgenoten: wat houdt dat concreet in?
Een schenking van een deel van een onroerend goed tussen echtgenoten moet bij notariële akte worden vastgelegd. In principe is ze onherroepelijk (behalve in strikt omschreven uitzonderingsgevallen, zoals ondankbaarheid van de begiftigde). Zodra de akte is ondertekend, kan de schenker niet meer op zijn beslissing terugkomen.
Waarom voor deze oplossing kiezen? Omdat u hiermee een precies aandeel in het goed kunt overdragen, binnen een duidelijk juridisch kader. De schenker kan er ook voor kiezen alleen de blote eigendom over te dragen en het vruchtgebruik te behouden. In dat geval blijft diegene in de woning wonen of de huurinkomsten ontvangen, terwijl de partner blote eigenaar wordt van de helft.

Fiscaal gezien hebben echtgenoten recht op een vrijstelling op de schenkbelasting. Boven die vrijstelling geldt een progressief tarief. De notariskosten (honoraria en belastingen op de inschrijving in het kadaster) komen boven op de totale kosten. De kosten zijn afhankelijk van de waarde van het goed en de relatie tussen de echtgenoten.
Bij een schenking tussen echtgenoten zijn er enkele beperkingen om rekening mee te houden:
- Er ontstaat een onverdeeldheid in het goed, wat problemen kan opleveren bij onenigheid of een latere echtscheiding.
- De schenking beschermt de langstlevende echtgenoot niet automatisch tegen de rechten van kinderen uit een eerdere relatie; zij behouden hun wettelijk erfdeel.
- De schenking is onherroepelijk: de schenker verliest definitief het eigendom van het overgedragen aandeel, ook als de situatie van het echtpaar verandert.
Algehele gemeenschap: een alternatief zonder onverdeeldheid
Een wijziging van het huwelijksvermogensstelsel is een vaak onbekende mogelijkheid. Echtgenoten die zijn getrouwd onder het stelsel van scheiding van goederen of de beperkte gemeenschap van aanwinsten kunnen in onderling overleg overstappen naar algehele gemeenschap.
Onder dit stelsel vallen alle huidige en toekomstige goederen in het gemeenschappelijke vermogen. De woning die één echtgenoot vóór het huwelijk heeft gekocht, wordt dan gemeenschappelijk, zonder dat daarvoor een afzonderlijke schenkingsakte nodig is.
Algehele gemeenschap met een verblijvingsbeding biedt de langstlevende echtgenoot de meeste bescherming. Bij het overlijden van de eerste echtgenoot verkrijgt de langstlevende het volledige gemeenschappelijke vermogen zonder dat er een nalatenschapsprocedure nodig is. Er hoeft niets te worden verdeeld en er ontstaat niet meteen een onverdeeldheid met de kinderen.
Voor deze wijziging is een notariële akte nodig. Sinds 2007 is goedkeuring door een rechter niet meer verplicht, behalve wanneer er minderjarige kinderen zijn of meerderjarige kinderen bezwaar maken. De notaris publiceert een aankondiging in een blad voor wettelijke bekendmakingen en schuldeisers krijgen een termijn om hun rechten te laten gelden.
Let op bij samengestelde gezinnen
Deze keuze is niet zonder gevolgen voor de kinderen, met name voor kinderen uit een eerdere relatie. Bij algehele gemeenschap met een verblijvingsbeding erven de kinderen pas wanneer de tweede echtgenoot overlijdt. Zij kunnen een vordering tot inkorting instellen als zij vinden dat hun wettelijk erfdeel is aangetast.
In een samengesteld gezin is een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik vaak een betere keuze: die beschermt de partner (die in de woning mag blijven wonen) en waarborgt tegelijk de rechten van de kinderen op de blote eigendom.
Schenking van blote eigendom of volle eigendom: welke verdeling kiest u?
De helft van een goed in volle eigendom schenken betekent dat zowel het recht om de woning te gebruiken als het recht om erover te beschikken wordt overgedragen. De begiftigde wordt dan mede-eigenaar, net als de schenker.
De helft in blote eigendom schenken betekent dat u het eigendomsaandeel overdraagt, maar het vruchtgebruik behoudt. De schenker behoudt het recht om in het goed te wonen of het te verhuren. Bij het overlijden van de vruchtgebruiker verkrijgt de blote eigenaar de volle eigendom zonder bijkomende kosten.
Splitsing van de eigendom biedt een direct fiscaal voordeel: de waarde van de blote eigendom is lager dan die van de volle eigendom. De schenkbelasting wordt dus berekend over een lagere grondslag. Hoe jonger de schenker, hoe hoger de waarde van het vruchtgebruik en hoe lager de belastbare waarde van de blote eigendom.
Deze regeling is bijzonder geschikt wanneer u twee doelen wilt combineren: uw partner tijdens uw leven beschermen en de fiscale kosten van de overdracht beperken.
Welke oplossing past bij uw gezinssituatie?
De keuze tussen een schenking en een wijziging van het huwelijksvermogensstelsel hangt af van drie belangrijke factoren:
- De gezinssamenstelling: als er kinderen uit een eerdere relatie zijn, kan algehele gemeenschap de erfgenamen met een wettelijk erfdeel benadelen. Een schenking met vruchtgebruik beschermt het evenwicht beter.
- Het huidige huwelijksvermogensstelsel: voor een echtpaar met scheiding van goederen dat het vermogen wil samenvoegen, biedt een overgang naar gemeenschap een totaaloplossing die niet alleen voor de woning geldt.
- Het doel voor uw vermogen: wilt u de langstlevende echtgenoot beschermen, de belasting bij overlijden beperken of het eigendom nu al verdelen? Elk doel vraagt om een andere akte.
In alle gevallen is een notaris onmisbaar. Alleen een notaris kan de schenkingsakte of de overeenkomst tot wijziging van het huwelijksvermogensstelsel opstellen en de fiscale gevolgen beoordelen op basis van uw totale vermogen. Vaak volstaat een adviesgesprek om de beste mogelijkheid te bepalen voordat u een beslissing neemt.



